Melih Arat yazıyor:

Dünyanın en büyük hipermarketi Wal-Mart’ın kurucusu Sam Walton Columbia’daki Missouri Üniversitesi’ne gitti ve 1940’da işletme diploması aldı. Doğu’da lisansüstü eğitim yapmayı düşündü ama, Iowa, Des Moines’daki bir J.C. Penney mağazasında yönetici stajyeri olarak işe girdi. İnsanın çalıştığı işler çok ünlü. Sam Walton belki de J.C. Penney gibi bir perakendeciye değil de, bir sanayi şirketine girseydi bugün belki çok farklı bir tablo olacaktı. İnsanın deneyimleri, insanının yaşamını biçimliyor. 1943’te, Oklahoma’da orduya çağrılmayı beklerken tanıştığı, üniversiteden yeni mezun olmuş Helen Robson’la evlendi. Kayınpederinden aldığı 25.000 dolar borçla Arkansas, Newport’ta bir Ben Franklin mağazası satın aldı. Ben Franklin mağazası Newport’un en iyi köşesinde, Sterling Variety Store’un tam karşısındaydı. Walton 1950’de, Newport’taki Ben Franklin mağazasını bölgenin iş açısından en değerli yeri haline getirmişti.Ancak o yıl kira sözleşmesi sona erdi. Mağazayı satmaya mecbur kalıp, Bentonville’e taşındı ve orada yine bir Ben Franklin mağazası satın alıp Walton’s Five&Dime ismiyle açtı. Bir girişimcinin az ya da çok bir sermayeye ihtiyacı vardır. Bu sermaye bazen öz kaynaklardan, bazen aile yakınlarından, bazen de banka gibi kurumsal yapılardan sağlanır. Ancak gerekli asgari sermayeye ulaşmadan girişimi gerçekleştirebilmek mümkün değildir; bununla birlikte başka bir iş modeli ile para ile sağlanacaklar ortaklık, kiralama gibi yollarla elde edilebilir.

Perakende işlerde kritik olan kavramlardan biri, tüketiciyle olan buluşmayı sağlayan yer seçimidir. Doğru yerde işi kurmak, işi başarısında belirleyici olmaktadır. Walton’un öyküsünde New Port’ta harika bir yerde dükkan açıyor; bir gün kira sözleşmesi bitince işten çekilmiyor ama başka bir yerde Bentonville’de yeni bir dükkan açıyor. Dükkanın adı tesadüfi değil: Walton’s Five&Dime. Türkçe karşılığı şöyle olabilir: “Walton’un 5 kuruşlukları”. Walton yeni dükkanını ucuzlukçu olarak konumlandırıyor ve isminden de buranın ucuz mallar satan bir dükkan olduğu anlaşılıyor.

Bir girişimci her zaman tüm iyi fikirleri kendi bulmaz. Dünyada bu kadar çok düşünen insan varken tüm iyi fikirleri bulma çabası lüzumsuz da kabul edilebilir. En iyi uygulamaları bulma (karşılaştırma) bu anlamda verimli bir araçtır. Minnesota’daki Ben Franklin mağazaları, tezgahtarlı mağazalardan sadece kasiyerli mağazalara geçişin ilk örnekleri olmuştu. Aynı zamanda bu örnekler Wal-Mart’ın bugünkü iş modelinin de referans noktalarından biri olmuştur.

1948’de New York City’de, E.J. Korvette’s; 1953’te Rhode Island’da Ann&Hope mağazaları açıldı. Bunlar, yepyeni bir indirimli mağazalar kuşağının ilkleri arasındaydılar ve Güneyli bir indirimci perakendecinin ilkesini uyguluyorlardı: “Düşük al, bolca yığ, ucuza sat.” Son derece basit bir strateji özetidir. Büyük işler için karmaşık iş stratejilerinin değil, basit iş stratejilerinin daha kullanışlı olduğu söylenebilir. Uygulama ve yaygınlaştırma, insanlara bir vizyon paylaştırma anlamında basitlik kolaylık sağlamaktadır.

Walton’a S.S.Kresge ucuzluk mağazaları zincirinin indirimli satış piyasasına yeni girişini incelemesini önerdiler. Walton oraya gidip Kmart’ı iyice inceledi. Diğer indirimli mağazalarda sanki gecekondu gibi bir hava vardı ama Kmart iyi düzenlenmişti ve bol çeşit sunuyordu. Walton eve döner dönmez Kmart’tan kopya ettiği kendi yeni indirimli satış mağazası için bir yer seçti. Mağazaya “Wal-Mart”ismini verirken, ismin biçimini bile taklit etti. Böylece cirosu 2006’da 375 milyar dolara ulaşacak Wal-Mart başlamış oldu.

Bu öykünün en güzel yanı, sıradan insanların, çok çalışarak ve sistem kurarak dünya çapında başarılara ulaşabilmesine örnek teşkil edebilmesidir. Wal-Mart’ı tanıdığımda yıl 1995’ti ve sadece 30 milyar dolar ciro yapıyorlardı. 30 milyar dolarda 375 milyar dolara. Gerçekten inanılmaz.

Melih Arat